LaTeX: Hello World – przykład (prawie) minimalny

Dokument LaTeX jest plikiem tekstowym opisującym strukturę i skład typograficzny przy użyciu poleceń i środowisk. Jest kompilowany do formatów wyjściowych, takich jak PDF. Tworzy się go w dowolnym edytorze tekstu, a następnie kompiluje przy użyciu wybranej dystrybucji TeX, np. TeX Live. LaTeX nie jest narzędziem WYSIWYG (What You See Is What You Get) – dokument opisuje się tekstowo, a jego postać końcowa powstaje dopiero po kompilacji.

W większych projektach dołącza się pakiety oraz zarządza się strukturą projektu organizując pracę w wielu plikach tekstowych (rozdziały, bibliografia, rysunki, definicje makr). Aby ułatwić pracę, korzysta się ze środowisk takich jak Overleaf, TeXstudio czy VS Code (z odpowiednimi rozszerzeniami).

Środowiska opisuję w innym wpisie – tutaj pokazuję przykład Hello World w czystym LaTeX-u. Oprócz absolutnego minimum pokazuję wariant praktyczny zawierający niektóre podstawowe elementy, których używam w praktyce i dobrze ilustrujący ideę pracy w LaTeX-u.

Poniżej przedstawiono widok dokumentu PDF wygenerowanego z pliku hello-practical-pl.tex, omawianego w tym wpisie.

Rys. 1. Widok wygenerowanego PDF hello-practical-pl.pdf.

---

Struktura dokumentu

LaTeX, podobnie jak HTML, jest językiem znaczników (markup language), w którym dokument opisuje się przy użyciu poleceń sterujących składem. Plik .tex stanowi kod źródłowy, który po kompilacji generuje dokument wynikowy (najczęściej PDF). W przypadku HTML plik .html jest interpretowany przez przeglądarkę.

Dokument LaTeX zapisuje się w pliku tekstowym z rozszerzeniem .tex, np. hello-minimal.tex.

Każdy dokument LaTeX ma dwie podstawowe części:

1. Preambuła – wszystko przed \begin{document}...\end{document}
2. Treść właściwa – tekst i polecenia między \begin{document} a \end{document}

W preambule definiuje się:

• klasę dokumentu (\documentclass)
• pakiety (\usepackage)
• definicje własnych makr
• ustawienia globalne

W treści właściwej umieszcza się:

• tekst
• sekcje
• wzory
• rysunki
• tabele
• inne (bibliografia, …)

Składnia poleceń w LaTeX

Polecenia w LaTeX-u mają postać:

\polecenie[parametry]{argumenty}

gdzie:

• \polecenie – nazwa polecenia,
• [parametry] – argumenty opcjonalne (w nawiasach kwadratowych),
• {argumenty} – argumenty obowiązkowe (w nawiasach klamrowych).

Przykład:

• \documentclass[a4paper,12pt]{article} – klasa dokumentu article, rozmiar papieru a4paper, wielkość czcionki 12pt
• \section{Wprowadzenie} – nagłówek pierwszego stopnia

Dokument Hello World – przykład minimalny

Minimalny dokument hello-minimal.tex (przykładowej klasy article) wygląda tak:

% Title: LaTeX Hello World minimal example
\documentclass{article}
\begin{document}
	Hello World
\end{document}

Skompilować można go zwykłym poleceniem w linii poleceń:

pdflatex hello-minimal.tex

Dokument Hello World – przykład (prawie) minimalny

Do tego dochodzą standardowo elementy potrzebne w praktyce:

• w preambule:
  • ustawienie kodowania i języka
  • pakiety matematyczne
  • obsługa grafiki
  • metadane (tytuł, autor, data).
• w treści właściwej:
  • spis treści
  • struktura sekcji
  • bibliografia

Wtedy taki minimalny LaTeX hello-practical-pl.tex wygląda tak:

% File: hello-practical-pl.tex
% Author: Marcin Szewczyk
% Title: LaTeX Hello World practical example
% Created: 2026-02-20

\documentclass[a4paper,11pt]{article}

% --- Encoding & language ---
\usepackage[T1]{fontenc}
\usepackage[utf8]{inputenc}
\usepackage[polish]{babel}

% --- Layout ---
\usepackage[left=18mm,right=18mm,top=18mm,bottom=18mm]{geometry}
\usepackage{microtype}

% --- Section spacing ---
\usepackage{titlesec}
\titlespacing*{\section}{0pt}{0.8\baselineskip}{0.3\baselineskip}
\titlespacing*{\subsection}{0pt}{0.6\baselineskip}{0.2\baselineskip}

% --- Math & graphics ---
\usepackage{amsmath}
\usepackage{graphicx}
\usepackage{wrapfig}

% --- Hyperlinks ---
\usepackage{xcolor}
\usepackage[
colorlinks=true,
linkcolor=blue!50!black,
urlcolor=blue!50!black,
citecolor=blue!50!black
]{hyperref}

% --- Frame settings ---
\setlength{\fboxsep}{4pt}    % frame padding
\setlength{\fboxrule}{0.6pt} % frame thickness

% --- Metadata ---
\title{Hello World in \LaTeX: Struktura dokumentu\\i przykład (prawie) minimalny}
\author{Marcin Szewczyk}
\date{\today}

% --- Section numbering with trailing dot ---
\renewcommand{\thesection}{\arabic{section}.}
\renewcommand{\thesubsection}{\arabic{section}.\arabic{subsection}.}

\begin{document}
	
	\maketitle
	\tableofcontents
	
	\section{Wprowadzenie}
	
	\subsection{Tekst}
	
	To jest przykładowy dokument \LaTeX.
	Możemy pisać zwykły tekst oraz budować strukturę dokumentu.
	
	\subsection{Matematyka}
	
	Wzory matematyczne zapisujemy w linii
	$ e^x=\sum_{n=0}^{\infty}{x^n\over n!} $,
	lub w akapitach:
	\begin{equation}\label{eq-ex}
		e^x=\sum_{n=0}^{\infty}{x^n\over n!},
	\end{equation}
	\noindent a następnie odwołujemy się do nich~\eqref{eq-ex}.
	
	\subsection{Cytowania}
	
	Możemy cytować literaturę \cite{oppenheim2023},
	grupować cytowania \cite{oppenheim2023,stroustrup2013,grebosz2004}
	lub dodawać numery stron \cite[s.~12]{oppenheim2023}.
	
	\section{Rysunki}
	
	\begin{wrapfigure}{r}{0.42\textwidth}
		\centering
		\fbox{\includegraphics[width=0.38\textwidth]{figures/mat-gcb.pdf}}
		\caption{Przykładowy rysunek}
		\label{fig:example}
	\end{wrapfigure}
	
	Przykład wstawiania grafiki.
	Można odwoływać się do rysunku (rys.~\ref{fig:example}).
	
	\section*{Bibliografia}
	
	\begin{thebibliography}{99}
		
		\bibitem{oppenheim2023}
		T.~Oetiker, H.~Partl, I.~Hyna, E.~Schlegl,
		\textit{The Not So Short Introduction to \LaTeX2e}, 2023.
		
		\bibitem{stroustrup2013}
		B.~Stroustrup,
		\textit{The C++ Programming Language},
		4th ed., Addison-Wesley, 2013.
		
		\bibitem{grebosz2004}
		J.~Grębosz,
		\textit{Symfonia C++ Standard. Programowanie w języku C++},
		Edition 2004.
		
	\end{thebibliography}
	
\end{document}

To jest punkt wyjścia bliższy rzeczywistej pracy niż formalne minimum składniowe.

Pliki użyte w tym przykładzie

Pliki użyte w tym wpisie:

• hello-minimal.tex – przykład minimalny Hello world
• hello-practical-pl.tex – przykład (prawie) minimalny Hello world, w języku polskim (np. kropki po numerach sekcji)
• hello-practical-en.tex – przykład (prawie) minimalny Hello world, w języku angielskim (np. brak kropek po numerach sekcji)

Po kompilacji powstaje plik .pdf zawierający dokument wynikowy.

Przy kompilacji generowane są automatycznie pliki pomocnicze, nie przeznaczone do ręcznej edycji:

• hello-practical.aux – dane pomocnicze (odwołania, etykiety, cytowania)
• hello-practical.log – log kompilacji
• hello-practical.toc – dane spisu treści
• hello-practical.out – dane zakładek PDF (pakiet hyperref)
• hello-practical.gz – skompresowane dane zakładek (jeśli włączona kompresja)

W przypadku dokumentów zawierających odwołania, spis (lub spisy) treści, indeksy lub cytowania wykonywana jest wielokrotna kompilacja. Pierwsze przejście zapisuje dane pomocnicze (np. numery sekcji, etykiety, cytowania) do plików takich jak .aux czy .toc, a kolejne przejścia wykorzystują te dane do poprawnego złożenia dokumentu.

Jeśli dokument kompilowany jest w repozytorium GitHub, pliki pomocnicze należy wykluczyć z kontroli wersji (dodać ich rozszerzenia do pliku .gitignore):

# LaTeX auxiliary files
*.aux
*.log
*.toc
*.out
*.gz
*.lof
*.lot
*.fls
*.fdb_latexmk
*.synctex.gz

# Bibliography
*.bbl
*.blg

# Index files
*.idx
*.ind
*.ilg

# Temporary build directories (optional)
build/

Rozszerzanie projektu

W większych projektach dokument można dzielić na wiele plików źródłowych, włączanych poleceniem \input{./chapters/chapter-name.tex} lub \include{./chapters/chapter-name.tex}. Bibliografia typowo umieszczana jest w zewnętrznym pliku .bib. Taka struktura poprawia czytelność i skalowalność projektu.

Jednocześnie praca z jednym plikiem ma swoje zalety – przede wszystkim ułatwia wyszukiwanie etykiet, odwołań i definicji w całym dokumencie bez przeskakiwania między plikami.

Podsumowanie

To wystarczający punkt startowy do budowy większych dokumentów: artykułów, raportów czy książek.